Yeşilyurt AVM

Samsun Atatürk Heykeli'nin heykeltıraşı Krippel’in Sinop’taki 99 yıllık imzası

Samsun Atatürk Heykeli'nin heykeltıraşı Krippel’in Sinop’taki 99 yıllık imzası.. Samsun Kent Haber köşe yazarı Hüseyin Kurt, Atatürk'ün bizzat modellik yaptığı Sinopta'ki heykelin hikayesini yazdı.

Samsun Onur Anıtı’nın Heykeltıraşı Krippel’in Sinop’taki 99 Yıllık İmzası

Samsun’un simgesi Atatürk Onur Anıtı’nı yapan Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’in, Sinop’ta bulunan 1927 tarihli Atatürk büstüyle bağlantısı yeniden gündemde. Yıllarca kayıp olduğu düşünülen, daha sonra depodan çıkarılarak tarihî Jandarma binasının önüne yerleştirilen büstün üzerindeki aşınmış imza, Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan önemli bir sanat tarihi araştırmasının kapısını aralıyor.

Samsun’un en önemli simgelerinden biri olan Atatürk Onur Anıtı’nın heykeltıraşı Heinrich Krippel’in izleri, komşu şehir Sinop’ta karşımıza çıktı.

Sinop’taki tarihî Jandarma binasının önünde sergilenen Atatürk büstü, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan geçmişi ve üzerindeki imza izleriyle dikkat çekiyor.

Sinop’tan ulaştırılan fotoğraflarda, Atatürk’ün sivil kıyafetli, yarım gövdeli ve elleri üst üste konumlandırılmış biçimde tasvir edildiği görülüyor.

Büstün alt bölümündeki aşınmış harfler ise heykeltıraş Heinrich Krippel’in soyadıyla örtüşüyor.

Fotoğraflar üzerine gerçekleştirilen basın ve sanat tarihi arşivi araştırması, eserin 1927 yılından bugüne uzanan dikkat çekici geçmişini ortaya koydu.

Atatürk’ün bizzat modellik yaptığı heykelin izleri

Samsun Atatürk Heykeli'nin heykeltıraşı Krippel’in Sinop’taki 99 yıllık imzası

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’ye davet edilen Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel, 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk ile görüşerek heykel çalışmaları gerçekleştirdi.

Sanatçının bu çalışmalarından biri, 1926 yılında İzmir Bornova’daki Ziraat Mektebinin Sarı Köşk olarak bilinen tarihî binasının bahçesine yerleştirilen Atatürk büstüydü.

Ege Üniversitesinin yayımladığı İlkler Kitabı‘na göre Haziran 1926 tarihini taşıyan bu eser, Krippel’in imzasını da barındırıyor.

Üniversitenin kayıtlarında sanatçının imzasının, büstün arka alt kenarında bulunduğu açıkça belirtiliyor.

Bu ayrıntı, Sinop’taki eserin alt bölümünde görülen ve Krippel soyadıyla örtüşen harflerin değerlendirilmesi bakımından önem taşıyor.

Sinop’taki büstün biçimi de Bornova ve Kars’taki Krippel çalışmalarında görülen sivil kıyafetli, yarım gövdeli Atatürk tasviriyle benzerlik gösteriyor.

Ancak bu benzerliğin aynı kalıptan üretilmiş bir dökümü gösterip göstermediğinin uzmanlar tarafından incelenmesi gerekiyor.

Sinop’un ilk Atatürk büstü 1927’de yerleştirildi

6 Ağustos 2019 tarihinde Odatv’de yayımlanan Tarihi Büstün Sırrının Peşinde başlıklı haber, Sinop’taki tarihî eserin geçmişine ilişkin önemli bilgiler içeriyor.

Sinoplu gazeteci Mete Çağdaş’ın haberine dayandırılan bilgilere göre, şehrin ilk Atatürk büstü 26 Ağustos 1927 tarihinde Sinop Şehir Kulübü önündeki alana yerleştirildi.

Büstün, Heinrich Krippel tarafından Atatürk’ün modelliğinde hazırlanan eserin birebir kopyası olduğu belirtildi.

1927 yılında Sinop’un yöneticileri ve ileri gelenlerinin Atatürk’ü şehre davet etmek amacıyla girişimlerde bulunduğu, bu süreçte kent merkezine bir Atatürk büstü yerleştirilmesine karar verildiği de daha sonraki haberlerde yer aldı.

Dikkat çekici olan, Samsun Onur Anıtı’nın sipariş edildiği yıl ile Sinop’taki ilk Atatürk büstünün yerleştirildiği yılın aynı olmasıdır: 1927.

Samsun’daki anıt 15 Ocak 1932’de açılırken Sinop’taki büstün beş yıl öncesinden kamusal alanda yer aldığı anlaşılıyor.

1960’tan sonra taşındı, 2014’te kaybolduğu açıklandı

2019 tarihli haberlerde, Sinop’un ilk Atatürk büstünün 1960 yılına kadar Şehir Kulübü önünde kaldığı, 1968 yılında ise Gazi Mustafa Kemal İlkokulunun bahçesine götürüldüğü anlatılıyor.

Eserin 2014 yılındaki okul tadilatı sırasında kaldırıldığı ve daha sonra nerede olduğunun bilinmediği ileri sürülüyor.

Dönemin Sinop İl Kültür ve Turizm Müdürü Hikmet Tosun, eski şehir fotoğraflarını incelerken büstü fark ederek araştırmaya başladı.

Tosun, büstün tarihî değerine dikkat çekerek bulunması durumunda tescil ettirilip müzede sergilenmesini istediğini açıkladı.

Tosun’un açıklamalarında özellikle bir nokta öne çıkıyordu: Büst, Atatürk’ün doğrudan modellik yaptığı bir sanat eserinin kopyası olarak değerlendiriliyordu.

2023 yılında tarihî büst depodan çıkarıldı

28 Eylül 2023 tarihinde Ajans Sinop’ta Hakan Cinel imzasıyla yayımlanan Depodan Gün Işığına Çıktı başlıklı haberde, 1927 yılında yaptırılan Atatürk büstünün yeniden kamusal alana kazandırıldığı duyuruldu.

Habere göre dönemin Jandarma Alay Komutanı Albay Ferhat Kur’an’ın girişimleriyle tarihî büst, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü deposundan çıkarıldı.

Temizliği yapılan eser, eski Jandarma Gazinosu olarak bilinen tarihî binanın önündeki kaideye yerleştirildi.

Kaidedeki onarımların da Jandarma Komutanlığı tarafından gerçekleştirildiği açıklandı.

Böylece Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan bir Atatürk büstü, uzun süre depoda kaldıktan sonra yeniden sergilenmeye başladı.

Ancak 2019 yılında aranan büst ile 2023 yılında depodan çıkarılan eserin aynı olduğunun resmî envanter kayıtlarıyla belgelenmesi gerekiyor.

Kars’ta da benzer bir Krippel büstü bulundu

Sinop’taki eserin tarihî önemini artıran bir başka gelişme ise Kars’ta yaşandı.

2020 yılında Sözcü gazetesinde yayımlanan araştırma haberinde, Heinrich Krippel tarafından yapılan yarım gövdeli Atatürk heykelinin Kars’ta uzun yıllar sonra bulunduğu açıklandı.

Haberde Kafkasya Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Merkezi Derneğinin araştırmalarına yer verildi.

Dernek Başkanı Erkan Karagöz, benzer heykellerden dört adet üretildiğini ve bunların İzmir, Kocaeli, Ordu ve Kars’ta kullanıldığını belirtti.

Kars’taki eser ise yıllarca bir okul bahçesinde, üzeri kalın boya katmanlarıyla kaplanmış durumda kalmıştı.

Araştırmacılar, heykelin imza bölümünün beton içerisinde kaldığını ve eserin resmî kayıtlarda yalnızca bir Atatürk büstü olarak yer aldığını aktardı.

Kasım 2026’da Anadolu Ajansının yayımladığı habere göre Kars’taki tarihî eser bugün Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi’nde sergileniyor.

Kars, Bornova ve Sinop’taki büstlerin benzerliği, Krippel’in aynı Atatürk tasarımından kaç bronz döküm gerçekleştirdiği sorusunu yeniden gündeme getiriyor.

Sinop’taki eserin bilinen dökümlerden biri mi yoksa daha önce envanterde tanımlanmamış başka bir örnek mi olduğunun belirlenmesi, sanat tarihi açısından önem taşıyor.

İmzanın bulunduğu bölüm ayrıntılı incelenmeli

Sinop’tan ulaştırılan fotoğraflarda, büstün alt kısmında zamanla aşınmış bir imza izi bulunuyor.

Bu izlerin Heinrich Krippel’in soyadıyla örtüşmesi, 1927 tarihli haberlerde belirtilen sanatçı bağlantısını destekliyor.

Bununla birlikte bir eserin üzerinde sanatçı imzası bulunması, o parçanın sanatçının elinden çıkmış tek ve özgün örnek olduğunu kanıtlamıyor.

Özgün modellerden alınan dökümlerde sanatçının imzası da çoğaltılabiliyor.

Bu nedenle Sinop’taki büstün Krippel’in özgün modeliyle ilişkisi, üretim tarihi, döküm tekniği ve diğer örneklerle benzerlikleri ayrıntılı şekilde araştırılmalı.

Samsun ve Sinop’un ortak Cumhuriyet mirası

Samsun’da her gün binlerce insanın önünden geçtiği Atatürk Onur Anıtı, Heinrich Krippel’in Türkiye’deki en tanınmış eserlerinden biri.

Ancak aynı sanatçının Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaptığı diğer Atatürk heykellerinin geçmişi, sanat tarihi araştırmaları dışında yeterince bilinmiyor.

Sinop’taki 1927 tarihli büst, bu yönüyle iki komşu şehrin ortak Cumhuriyet hafızasının önemli bir parçası olabilir.

Bugün yanıt bekleyen temel soru ise şu:

Sinop’taki Atatürk büstü, Krippel’in 1926 yılında hazırladığı sivil Atatürk modelinin günümüze ulaşan erken dönem bronz dökümlerinden biri mi?

Bunun cevabı, dönemin sipariş belgeleri, dökümhane kayıtları, eski fotoğraflar ve sanat tarihi envanterlerinin karşılaştırılmasıyla ortaya çıkarılabilir.

Yaklaşık bir asır önce Sinop’a yerleştirilen ve bugün tarihî bir binanın önünde duran Atatürk büstü, üzerindeki silinmeye yüz tutmuş imzasıyla geçmişinden yeni bilgiler sunmayı bekliyor.