Laik Cumhuriyet neden hala hayati?

Laik Cumhuriyet Neden Hala Hayati?

Türkiye’de bugün yaşanan siyasal, toplumsal ve ekonomik sorunlar çoğu zaman ayrı başlıklar hâlinde ele alınıyor.Ekonomi konuşuluyor, adalet konuşuluyor, eğitim konuşuluyor, kültürel gerilimler konuşuluyor. Ama bu başlıkların kesiştiği ortak zemine pek bakılmıyor.

Oysa meselelerin büyük bölümü tek bir yerde düğümleniyor:
Devletin hangi akılla yönetildiği meselesinde.

Türkiye Cumhuriyeti, keyfi bir yönetim anlayışı üzerine kurulmadı.
İmparatorluğun yıkıntıları arasından, dinin siyasetten, siyasetin de inançtan ayrıldığı; aklın, bilimin ve hukukun esas alındığı bir devlet modeliyle doğdu.

Bu modelin adı laik Cumhuriyet’ti.
Bu aklın adı Atatürkçülüktü.

Bugün gelinen noktada yaşanan krizi anlamak için yeni kavramlara, yeni tanımlara değil; bu kurucu akıldan ne kadar uzaklaşıldığına bakmak yeterli.

Laiklik aşındığında yalnızca din-devlet ilişkisi bozulmaz.
Devletin tarafsızlığı zedelenir.
Yurttaşlar eşitliğini kaybeder.
Hukuk, evrensel bir ölçü olmaktan çıkar; yoruma, kişiye ve güce göre şekillenir.

Bugün Türkiye’de adalet duygusunun bu kadar yara almasının nedeni yalnızca mahkeme kararları değildir. Eğitimde fırsat eşitsizliğinin derinleşmesi, liyakatin yerini sadakatin alması, kamu kaynaklarının adil dağılmaması, ekonomide güvenin kalmaması hep aynı zemine işaret eder:
Laik devlet aklının geri çekilmesine.

Çünkü laiklik, yalnızca bir inanç meselesi değildir.
Laiklik; devleti, toplumun tüm kesimlerine eşit mesafede tutan bir denge mekanizmasıdır. Bu denge bozulduğunda, toplum da parçalanır.

Bugün “kültürel çatışma” diye tarif edilen birçok sorun, aslında laikliğin geri plana itildiği alanlarda ortaya çıkıyor. İnsanlar kimlikleri üzerinden ayrıştırılıyor, yaşam tarzları üzerinden yargılanıyor. Oysa Cumhuriyet’in vaadi tam tersiydi: Herkesin kimliğiyle, inancıyla, düşüncesiyle eşit yurttaş olduğu bir düzen.

Ekonomik kriz de bu tablodan bağımsız değil.
Hukukun öngörülebilir olmadığı, kurumların kişilere bağlı çalıştığı bir ülkede ne yatırım olur ne refah. Bugün pahalılığın, gelir adaletsizliğinin ve yoksulluğun kalıcı hâle gelmesi, sadece yanlış ekonomi politikalarının değil; devlet aklındaki bozulmanın sonucudur.

Bu nedenle laik Cumhuriyet meselesi bir geçmiş tartışması değildir.
Bir hatıra, bir nostalji ya da ideolojik bir slogan hiç değildir.

Bu, bugün nasıl bir ülkede yaşadığımızla; yarın nasıl bir ülkede yaşamak istediğimizle ilgilidir.

Atatürkçülük burada bir dogma değil; bir yöntemdir.
Aklı merkeze alan, bilimi rehber kabul eden, hukuku üstün tutan bir yönetim anlayışıdır. Geliştirilebilir, çağın ihtiyaçlarına göre yeniden yorumlanabilir. Ama yok sayıldığında yerine konulabilecek eşdeğer bir kurucu zemin yoktur.

Türkiye’nin sorunu Cumhuriyet’in eskimiş olması değil;
Cumhuriyet’in unutulmuş olmasıdır.

Bugün gerçek cumhuriyetçilik; geçmişi kutsamak değil, kurucu ilkeleri bugünün sorunlarına cesaretle uygulayabilmektir. Laikliği savunmak bir inanç dayatması değil; özgürlüğün, adaletin ve birlikte yaşamanın teminatını savunmaktır.

Ve belki de en zor olanı şudur:
Bunu yüksek sesle, sakınmadan, kimseyi küçümsemeden ama net bir biçimde söyleyebilmektir.

Çünkü gerçek cumhuriyetçilik tam da burada başlar.